Gluten: Wat zijn Gluten, Glutenallergie en Glutenvrij Eten

Glutenvrij gaan wordt steeds een grotere trend en met een goed reden ook. Er veel verwarring over gluten, wat voor onnodige angst kan zorgen.

Het is bekend dat gluten voor bepaalde groepen mensen vermijden moeten worden, zoals mensen die coeliakie hebben of gevoelig zijn.

Anderen vermijden gluten omdat ze werden verteld dat je kan afvallen of gezonder worden. Klopt dit en geldt het voor iedereen dat je gluten zo veel mogelijk moet vermijden?

Dit artikel legt jou uit wat gluten zijn en of deze onderstellingen kloppen.

Wat zijn gluten?

Gluten betekenis: gluten is een algemene naam voor specifieke eiwitten in granen zoals tarwe, gerst en spelt. Gluten zijn verreweg meest geconsumeerd via tarwe.

Glutenine en gliadine vormen samen de eiwit gluten, en kunnen tot wel 90% van alle eiwitten in tarwe uitmaken.[1] Gliadine is de eiwit die verantwoordelijk voor de meeste gezondheidsproblemen is.[2]

De gluten-eiwitten zijn resistent tegen de enzymen in jouw spijsverteringskanaal, dit zorgt ervoor dat de overgebleven peptiden door de wand van je dunne darm kunnen gaan naar de rest van je lichaam. Dit resulteert in immuun responsen door gluten-gerelateerde aandoedingen, zoals coeliakie.[3]

Gluten helpt voedsel hun vorm te behouden en kan als een lijm functioneren dat voedsel bij elkaar houdt.

Als een voorbeeld, wanneer bloem met water wordt gemengd, wordt het kleverig met een lijmachtige consistentie. Dit komt door de gluten-proteïnen.

Sinds de deeg kleverig is door de gluten, is dit ook de reden waarom deeg kan rijzen.

Gluten in de vorm van poeder (glutenpoeder of glutenmeel) wordt vaak gebruikt in gebakken brood producten om de sterkte van het product en de houdbaarheidsdatum te verbeteren. Ook zorgt het daarom ervoor dat de deeg hoger kan rijzen.

De gemiddelde persoon met een westerse dieet krijg ongeveer 5 tot 20 gram gluten binnen.[4]

Samenvatting: Gluten bestaat uit de proteïne glutenine en gliadine, die resistent zijn tegen de enzymen in jouw spijsverteringskanaal. Gluten zorgt er voor dat voedsel de vorm behoudt, sterker maakt en de houdbaarheidsdatum verlengt.

Glutenallergie (gluten aandoeningen)

Gluten aandoeningen verwijst naar drie glutenallergieën, namelijk tarwe allergie, coeliakie en glutensensitiviteit.[4] Deze drie gluten aandoeningen lijken hetzelfde, maar zijn anders qua ontwikkeling en ernst.

Hieronder staat de uitleg en verschil tussen de drie gluten aandoedingen.

Wat is tarwe allergie?

Tarwe allergie is wanneer een persoon een abnormale immuunrespons heeft op specifieke eiwitten in tarwe.[4] Een tarwe allergie is niet hetzelfde als coeliakie en het is mogelijk om beide aandoeningen te hebben.

Tarwe allergie symptomen zijn:

  • Hoofdpijn
  • Ademhalingsproblemen
  • Verstopte neus
  • Misselijkheid
  • Diarree
  • Krampen
  • Zwelling of uitslag van de huid

Voor sommigen kan tarwe allergie een levensbedreigende reactie veroorzaken, genaamd anafylaxie. Naast symptomen van tarwe allergie kan anafylaxie de volgende veroorzaken:

  • Pijn op de borst
  • Problemen met slikken
  • Bleke en blauwe huidskleur
  • Zwelling van de keel
  • Ernstige ademhalingsproblemen

Tarwe allergieën worden meestal gediagnosticeerd via bloedtesten.

Samenvatting: Een persoon heeft tarwe allergie als de persoons immuunrespons abnormaal reageert op specifieke eiwitten in tarwe.

Wat is coeliakie?

Coeliakie is een auto-immuunziekte die genetisch wordt veroorzaakt, maar kan ook door omgevingsfactoren komen.

Coeliakie wordt als een ontstekingsaandoeningen van de dunne darm gezien. Bij mensen die coeliakie hebben, worden hun cellen (enterocyten) in de dunne darm beschadigt.[5] Dit kan leiden tot:

  • Malabsorptie van voedingstoffen
  • Prikkelbare darm syndroom
  • Virale gastro-enteritis
  • Ziekte van Crohn

En het niet opnemen van voedingstoffen kan leiden tot het volgende:

  • Bloedarmoede (te weinig rode bloedcellen)
  • Bloedingsdiathese
  • Epileptische aanvallen
  • Groeiachterstand
  • Osteopenie (tekort aan botmineralen)

Toch hebben veel mensen met coeliakie geen symptomen. Momenteel is de enige remedie voor de aandoening coeliakie om gluten helemaal te vermijden.

Samevatting: Coeliakie is een genetische veroorzaakte auto-immuunziekte. Coeliakie beschadigt de cellen in de dunne darm.

Wat is glutensensitiviteit?

Glutensensitiviteit, ook wel Non-Celiac Gluten Sensitivity (NCGS) genoemd, is wanneer een persoon geen van de bovenstaande aandoeningen heeft.[6] Maar, nog steeds wel de volgende symptomen ervaren wanneer ze gluten consumeren:

  • Hoofdpijn
  • Gewrichtspijn
  • Vermoeidheid

Sinds de symptomen met tarwe allergie en coeliakie overlappen, moeten de laatste twee aandoeningen eerst uitgesloten worden, om glutensensitiviteit te constateren.

Samenvatting: Een persoon met glutensensitiviteit kan klachten krijgen na het eten van gluten.

Glutenallergie symptomen

De gluten aandoeningen hebben veel symptomen, waarvan de meeste niet spijsvertering-gerelateerd zijn. Als je de volgende glutenallergie symptomen krijgen na het consumeren van gluten, is het beste om contact op te gaan namen met jou (thuis)arts. Daarna kun je een glutenallergie test die verder in het artikel staat beschreven.

Het is mogelijk dat je glutenallergie kunt verwarren met diabetes, omdat ze beide sommige symptomen hebben die op elkaar kunnen lijken. Om deze verwarring te voorkomen, raadt ik de volgende artikel aan:


Hieronder staan de meest voorkomende glutenallergie symptomen.

Diarree en constipatie

Eens in de zoveel tijd diarree of constipatie krijgen is normaal, maar kan gevaarlijk zijn als het regelmatig gebeurt. Diarree en constipatie krijgen is een heel bekende glutenallergie symptoom.

Dit gebeurt als volgt: mensen met coeliakie die gluten eten, krijgen een ontsteking in de dunne darm. De darmwand wordt beschadig en als volgt, worden de voedingstoffen niet goed opgenomen. Dit resulteert in regelmatig krijgen van diarree en constipatie.[7]

Mensen met een glutensensitiviteit in plaats van coeliakie, krijgen regelmatig ook diarree. Constipatie bij mensen met glutensensitiviteit is wat minder.

Opgeblazen gevoel

Als je last hebt van een opgezwollen buik, of jouw buik is vol met gas, dan heb je te maken met een opgeblazen gevoel. Terwijl een opgeblazen gevoel wel normaal is, is het eigenlijk één van de meest voorkomende glutenallergie symptoom. Dus een opgeblazen gevoel kan een teken zijn van een glutenallergie, als je het krijgt na het eten van gluten.

Buikpijn

Buikpijn hebben komt ook vaak voor, net als een opgeblazen gevoel. En net als een opgeblazen gevoel, is buikpijn ook een veel voorkomende glutenallergie symptoom. Het kan ook zijn dat een persoon beide buikpijn en een opgeblazen gevoel krijgt, na het eten van gluten.

Bloedarmoede

Mensen met coeliakie kunnen bloedarmoede door ijzertekort krijgen. Dit komt doordat de voedingstoffen slecht worden opgenomen door de dunne darm, waardoor er niet genoeg ijzer wordt opgenomen uit voeding.

Een ijzergebrek kan de volgende problemen veroorzaken:

  • Bleke huid
  • Duizeligheid
  • Hoofdpijn
  • Lage bloedvolume
  • Vermoeidheid

Vermoeidheid

Mensen met een glutenallergie zijn erg gevoelig voor vermoeidheid. En dit komt vooral na het eten van gluten.[8]

Sinds glutenallergie ook bloedarmoede door ijzertekort kan veroorzaken, kan het resulteren tot zelfs nog meer vermoeidheid.

Gewichtsverlies

Het is mogelijk dat bij mensen die niet weten een glutenallergie hebben, een onverklaarbare gewichtsverlies krijgen. De oorzaak van gewichtsverlies komt door de verschillende spijsverteringsproblemen, samen met slechte opname van belangrijke voedingsstoffen.

Angst en depressie

Mensen met een glutenallergie hebben een groter kans op angst en depressie, dan mensen die geen glutenallergie hebben. Het gaat om gevoelens zoals ongemak, hopeloosheid, zorgen maken, verdriet en nervositeit.[9] Dit gaat vooral om mensen met coeliakie.

Gewrichts- en spierpijn

Mensen met een glutenallergie kunnen gewrichts- en spierpijn krijgen vanwege de ontstekingen. De ontstekingen die veroorzaakt worden door gluten, kunnen de pijn verspreiden, dus ook naar de gewrichten en spieren.

Menen met glutenallergie hebben ook een meer gevoelige zenuwstelsel, wat kan resulteren op meer gevoeligheid op pijn.

Migraine of hoofdpijn

Een studie toont aan dat mensen met een glutenallergie meer vatbaar zijn voor migraine of hoofdpijn, dan bij mensen die geen glutenallergie hebben.[10]

Als je daarom na het eten van gluten regelmatig migraine of hoofdpijn krijgt, is het mogelijk dat het komt door de gluten.

Overige (mogelijke) glutenallergie symptomen kunnen zijn:

  • Huidklachten door gluten
  • Moeheid door gluten
  • Eczeem door gluten
  • Acne door gluten
  • Jeuk door gluten
  • Maagzuur door gluten
Samenvatting: Glutenallergie symptomen kunnen diarree, opgeblazen gevoel, buikpijn, bloedwaarde, vermoeidheid, onverklaarbare gewichtsverlies, angst en depressie, gewrichts- en spierpijn en migraine of hoofdpijn zijn.

Glutenallergie test

Er zijn meerdere glutenallergie testen die je kunt doen, waarvan ook een simpele bloedtest die je thuis kunt doen, zoals een bloedsuiker test. De bekende glutenallergie testen zijn:

  • Biopsie
  • Bloed test (zoals Veroval)
  • tTG-IgA-test

Waar zitten gluten in?

Het westerse dieet bevat veel gluten, wat natuurlijk gevaarlijk kan zijn voor mensen met een glutenaandoening.

De volgende granen en zetmeel producten bevatten gluten:

  • Couscous
  • Dürüm
  • Gebroken tarwe
  • Gerst
  • Graham meel
  • Granen
  • Griesmeel
  • Haver
  • Rogge
  • Spelt
  • Tarwe
  • Tarwegras
  • Tarwekiemen
  • Tarwezetmeel

De volgende voedingsmiddelen bevatten vaak gluten:

  • Bier
  • Chocolademelk
  • Energie repen
  • Fruitvullingen en puddingen
  • Gearomatiseerde koffie
  • Gebakken bonen in blik
  • Gefrituurde groenten (tempura)
  • Gehaktballen
  • Gehaktbrood
  • Gepaneerd voedsel
  • Geroosterde noten
  • Hotdogs
  • IJs
  • Jus
  • Ketchup
  • Marinades
  • Mayonnaise
  • Root bier
  • Salade-dressings
  • Soepen
  • Sojasaus en teriyaki sauzen
  • Stropen
  • Vegetarische burgers
  • Verwerkte kaas
  • Vleeswaren
  • Wodka
  • Worst

Glutenvrij eten

De volgende voedingsmiddelen zijn van nature glutenvrij eten:

  • Bonen
  • Eieren
  • Groenten en fruit
  • Kip
  • Mager rundvlees
  • Maïs
  • Oliën en azijn
  • Peulvruchten
  • Rijst
  • Vis
  • Zaden
  • Zeevruchten
  • Zuivelproducten

Vaak willen mensen weten welke producten in de supermarkt glutenvrij zijn, daarom staan hieronder de meest opgezochte vragen en de antwoorden:

Zijn aardappelen glutenvrij?

Ja, aardappelen zijn van nature glutenvrij.

Zijn rauwe noten glutenvrij?

Ja, rauwe noten zijn van nature glutenvrij. Borrelnoten of andere bewerkte noten bevatten meestal gluten.

Zijn rijstwafels glutenvrij?

De gluten in rijstwafels bevatten andere aminozuursamenstelling dan de gluten in tarwe. Echt vrij van gluten zijn ze niet, maar mensen met een glutenintolerantie kunnen ze vaak eten zonder problemen.

Zijn havervlokken glutenvrij?

Pure haver bevat geen gluten, maar omdat ze vaak bewerkt zijn met granen die wel gluten bevatten, kunnen havervlokken daarom gluten bevatten. Kijk altijd naar het etiket van een product.

Zijn nacho’s glutenvrij?

Sommige nacho’s of tortilla chips bevatten gluten, anderen weer niet. Kijk daarom naar het etiket van de product.

Zijn eieren glutenvrij?

Normale eieren zoals gekookte- en gebakken eieren zijn glutenvrij. Pas wel op dat voorbereide ei-gerechten in de supermarkt wel gluten kunnen bevatten.

Zijn spekjes glutenvrij?

Dit verschilt, kijk daarom naar het etiket van de product.

Zijn rozijnen glutenvrij?

Ja, rozijnen zijn glutenvrij.

Zijn linzen glutenvrij?

Ja, linzen zijn glutenvrij.

Zijn M&M’s glutenvrij?

Ja, M&M’s chocolade en M&M’s Peanuts zijn glutenvrij.

Glutenvrij dieet

De naam glutenvrij dieet zegt het al. Een glutenvrij dieet is een dieet waar er geen eiwitgluten erin zitten. Dit is belangrijk voor het beheren van de glutenaandoening symptomen. Ook is een glutenvrij dieet echter populair bij mensen die geen gluten-gerelateerde aandoeningen hebben.

De geclaimde glutenvrij dieet voordelen zijn onder andere:

  • Gewichtsverlies
  • Betere gezondheid
  • Meer energie

Er is weinig klinisch bewijs dat deze glutenvrij dieet claims inderdaad werken, omdat de meeste onderzoeken naar mensen met een glutenaandoening zoals tarwe allergie, coeliakie en glutensensitiviteit hebben zijn onderzocht.

Een glutenvrij dieet volgen kan negatieve resultaten hebben, zoals minder vezels, vitamines, mineralen en andere belangrijke voedingsstoffen.

Daarom moet je eerst met een arts of diëtist praten voordat je een glutenvrij dieet volgt, zodat je alsnog de voedingstoffen binnen kunt krijgen.

Samenvatting: In een glutenvrije dieet zitten geen gluten erin, zodat de glutenaandoening symptomen kunnen worden beheert.

Glutenvrij dieet voordelen

De enige klinisch bewezen voordelen van een glutenvrij dieet volgen, is om de glutenaandoeningen zoals tarwe allergie, coeliakie en glutensensitiviteit symptomen te beheren.

Andere beweringen zoals gewichtsverlies of een betere gezondheid is niet grondig bewezen, omdat er te weinig onderzoeken zijn gedaan.

Samenvatting: Er is geen concrete onderzoek voor de beweringen zoals een betere gezondheid, maar het helpt wel met het beheren van de glutenaandoening symptomen.

Veelgestelde gluten vragen

Hieronder staan de antwoorden op de meest opgezochte vragen over gluten. Vragen zoals of gluten gezond zijn of juist niet, of ze dikmakers zijn en of wel/niet vegetarisch zijn, enzovoort.

  1. Zijn gluten slecht voor je?

    Er is niet genoeg onderzoek gedaan om een conclusie te trekken of iedereen gluten moet vermijden. Mensen die een glutenaandoening hebben spreekt voor zichzelf, zij moeten gluten vermijden.

  2. Zijn gluten nodig?

    Gluten zelf zijn niet nodig. Maar, de producten waar gluten inzitten wel. Vaak kun je hetzelfde product maar dan met zonder gluten kopen. Zo krijg je alsnog je vitaminen en mineralen binnen.

  3. Zijn gluten gezond?

    Gluten bevat geen essentiële voedingsstoffen, dus ze zijn niet gezond of ongezond.

  4. Zijn gluten koolhydraten?

    Nee, gluten zijn geen koolhydraten. Gluten bevatten een groep eiwitten.

  5. Zijn gluten vezels?

    Vezel is een soort koolhydraat dat het lichaam niet kan verteren. De meeste koolhydraten worden afgebroken tot suikermoleculen. Vezels kunnen niet worden afgebroken tot suikermoleculen en in plaats daarvan gaat het onverteerd door het lichaam.

  6. Zijn gluten dikmakers?

    Nee, gluten zijn geen dikmakers. Het ligt aan jouw totale aantal calorieën of je aankomt of afvalt.

  7. Zijn gluten veganistisch?

    Ja, gluten zijn veganistisch. Veel veganistische voedingsmiddelen bevatten geen gluten, maar producten zoals veganistisch vlees en tarwe bevatten gluten wel.